 هموطن آنلاین _مجيد فکري _ با شرمندگي زياد گويي که قصد دارد مرتکب جسارت بزرگي شود به سرپرستار مي گويد:" خيلي عذر مي خوام ممکنه يه پتو بدين؟ مريضمون سردشه. داره مي لرزه."
سرپرستار با تعجب به همراه بيمار نگاه مي کند. مثل اين که واقعا جسارت بزرگي رخ داده است زيرا پاسخ مي دهد:" مگه خودتون نياوردين؟ پس اومدين اينجا واسه چي؟ ما پتو نداريم. زنگ بزنين از خونه بيارن."
همراه بيمار متحير و شرمسار مانده است چه جوابي بدهد که ناگهان از يکي ديگر از اتاق ها خانمي بيرون مي دود و با نگراني فرياد مي زند:" پرستار! پرستار! يکي بياد. آنژيوکت تزريق خون از دست مريض اومده بيرون. همه تخت و کف اتاق شده خون."
سرپرستار که از پشت پيشخوان اتاقک پرستاري خارج مي شود با عصبانيت به آن خانم مي گويد:" خيلي خب چه خبرته؟ چرا بيمارستان رو گذاشتي رو سرت؟ پس شما اون جا چه کاره اين؟ به جاي اين که بخوابي حواست رو جمع مي کردي." و مي رود که ببيند چه خبر است.
از انتهاي راهرو نيز جواني به اين سمت مي آيد ولي ديگر کسي در اتاقک پرستاري نيست. همراه بيمار اول از وي مي پرسد چه مي خواهد. او نيز مي گويد بالش بيمارش کوتاه است و نمي تواند به خوبي تنفس کند. آمده است يک بالش اضافه بگيرد. ولي مي شنود که:" اي آقا به ما که اصلا مريضمون پتو نداره و داره از سرما مي لرزه يه پتو ندادن. گفتن بريد از خونه بياريد شما که ديگه تکليفت روشنه."
پرستاران مجاني
"حضور همراه بيمار" و انجام مراقبت هاي اوليه در بخش هاي بيمارستاني توسط همراهان، به يک رفتار و فرهنگ غيرمرسوم تبديل شده است. موضوعي که به گفته رئيس کل نظام پرستاري تنها مختص به ايران است.
اين در حالي است که همراهان بيمار نه تنها رايگان و بي هيچ توقعي وظيفه يک يا چند پرستار را انجام مي دهند بلکه حتي براي اين انجام وظيفه بايد مبلغ گزافي هم در قالب "تخت اضافه" يا حتي يک صندلي بپردازند.
هرچند حضور همراه بيمار در برخي از بيمارستان ها، مشکلاتي را براي پرسنل و کادر درماني به دنبال دارد اما بعضا مشاهده مي شود حضور اين افراد در بيمارستان هايي که با کمبود نيرو مواجه اند توانسته است تاحدودي از وظايف بر زمين مانده اين قبيل بيمارستان ها بکاهد. کمبود کادر درماني در بيمارستان هاي دولتي و مشکلاتي که بيماران در اين قبيل مراکز درماني با آن ها مواجه اند باعث شده است "حضور همراه بيمار" در بيمارستان، به يک رفتار و فرهنگ غيرمرسوم تبديل شود که متاسفانه برخي از بيمارستان ها نيز با اين موضوع کنار آمده اند. اين در حالي است که رئيس کل نظام پرستاري گفته است حضور همراه بيمار در بيمارستان ها تنها مختص ايران است که اين مسئله منجر به مداخله در پروسه درماني بيماران مي شود.
خانم ميان سالي که حدود يک ماه است به خاطر بيماري دخترش در يکي از بيمارستان هاي تهران در رفت و آمد است، مي گويد: اصلا دوست ندارم هر روز مسير خانه تا بيمارستان را بروم و برگردم اما چاره اي ندارم چون وضعيت رسيدگي به بيمارم در اين بيمارستان زياد خوب نيست براي همين مجبورم خودم به دخترم برسم.
وي در خصوص مشکلاتي که در بيمارستان با آنها مواجه است، اظهار مي دارد: متاسفانه رسيدگي به بيمار در اين بيمارستان چندان خوب نيست. چون وقتي درخواستي را مطرح مي کني، با تاخير انجام مي شود. البته فکر مي کنم پرستاران هم حق دارند چون تعدادشان کم است و بيمار زياد.
کمبود نيروي پرستار باعث شده است بخش هايي از بيمارستان هاي دولتي در طول شب با حضور تعداد بسيار کمي پرستار اداره شود. لذا، خستگي پرستار در چنين شرايطي کاملا طبيعي است و همين موضوع باعث مي شود براي ساعتي بخش هايي از بيمارستان از حضور پرستار خالي شود.
کمبود پرستارومرگ هاي پنهان
به گفته برخي کارشناسان افزايش موارد مرگ و ميرهاي پنهان در بيمارستان ها، ناشي از کمبود مراقبت هاي درماني است که مي بايست توسط کادر پزشکي و پرستاري ارائه شود. در اين بين، بيشترين مشکلات متوجه پرستاران است که بيش از ساير گروه هاي پزشکي در کنار تخت بيماران حضور دارند. اما نکته مهم اين است کمبود شديد نيروي پرستاري، يکي از معضلاتي است که باعث مي شود پرستاران نتوانند مراقبت هاي درماني را به نحو مطلوب و کافي ارائه دهند.
به گفته غضنفر ميرزابيگي، رئيس کل سازمان نظام پرستاري ايران، براي رسيدن به وضعيت مطلوب و استاندارد مي بايد تا پايان برنامه پنجم توسعه حداقل 5/ 1 پرستار به ازاي هر تخت بيمارستاني داشته باشيم. اين در حالي است که هم اکنون بين 100 تا 110 هزار پرستار در مراکز بهداشتي و درماني کشور مشغول فعاليت هستند که مي بايست اين تعداد تا پايان برنامه پنجم حداقل 5 / 2 برابر شود.
مراقبت از بيماران به خصوص در بخش هاي ويژه بيمارستان ها، از اهميت و حساسيت زيادي برخوردار است. زيرا بيماراني که در اين بخش ها بستري هستند، شرايط عادي ندارند و نمي توانند به راحتي تنفس کنند يا غذا بخورند بنابراين نياز دارند تحت مراقبت هاي لحظه به لحظه قرار داشته باشند. با توجه به کمبود نيروي پرستاري به ويژه پرستاران بخش هاي ICU و CCU در بيمارستان ها، بيشترين مرگ و مير بيماران در بخش هاي ويژه بيمارستان رخ مي دهد.
هم اکنون يک بيمار بستري در بخش سي سي يو نيازمند 12 ساعت مراقبت پرستاري، بيمار آي سي يو 18 ساعت، بيمار بستري در آي سي يو قلب 24 ساعت و بيمار پيوند کبد نيازمند 28 تا 30 ساعت مراقبت پرستاري در مدت 24 ساعت است اما هم اکنون تعداد پرستار به ازاي هر تخت بيمارستاني کم تر از يک نفر است.
اين در حالي است که افزايش تمام وقت يک پرستار در بخش آي سي يو، باعث کاهش 19 درصدي مرگ و مير مي شود و همين افزايش در بخش جراحي منجر به کاهش 16 درصدي و در بخش داخلي باعث مي شود مرگ و مير پنهان بيماران 6 درصد کاهش يابد.
دکتر "مريم رسولي"، عضو گروه کودکان دانشکده پرستاري و مامايي شهيد بهشتي، با اشاره به اهميت بخش مراقبت ويژه از نوزادان نارس در بيمارستان ها مي گويد: کمبود پرستار ماهر در اين بخش ها يکي از چالش هاي اساسي در کاهش مرگ و مير نوزادان است. مشکل عمده ما آمار بالاي مرگ و مير نوزاداني است که دچار ناهنجاري هستند و به نظر مي رسد تربيت نيروي انساني ماهر در بخش مراقبت هاي ويژه نوزادان نارس تا حدود زيادي مي تواند به کاهش اين آمار منجر شود.
گزارش ها نشان مي دهد در برخي شهرستان ها پرستاران به ارائه 15 شيفت کاري در هفته مجبور مي شوند. اين وضعيت نه تنها منجر به بهبود ارائه خدمات به بيماران نمي شود بلکه عوارض زيادي را متوجه سلامت بيمار و پرستار مي کند. به طوري که تعداد زيادي از 50 درصد پرستاران کشور با بيش از 15 سال سابقه خدمت، دچار انواع بيماري هاي جسمي و اسکلتي هستند.
از سوي ديگر، خستگي شديد کادر پرستاري در بيمارستان ها باعث مي شود که در ارائه خدمات مطلوب به بيماران دچار مشکل شوند و بعضي اوقات غفلت هايي در مراقبت هاي درماني رخ مي دهد که منجر به مرگ بيمار مي شود.
هرچند آمار دقيق و مستندي از مرگ و ميرهاي پنهان در بيمارستان هاي کشور نداريم اما شواهد امر حاکي از اين است که کمبود شديد کادر پرستاري، يکي از علت هاي اصلي در بروز چنين حوادث ناگواري است .
همراهان بيمار، جزئي از کادر بيمارستاني
با اين اوصاف چنين به نظر مي رسد به دليل کمبود پرستار هم اکنون همراهان بيمار، جزئي از کادر بيمارستاني شده اند و خواسته يا ناخواسته در بسياري از امور پرستاري دخالت مي کنند که اين کار تبعات زيادي به دنبال دارد.
ظاهرا "غضنفر ميرزابيگي" رييس کل سازمان نظام پرستاري هم اين موضوع را تاييد مي کند: "حضور همراهان بيمار که گاهي با اصرار بيمار و گاهي با اصرار خود همراه انجام مي شود، در بخش هايي مثل اتاق عمل، آي.سي.يو و ... که تکنيک هاي خاص درماني مي طلبد جز دردسر و دخالت در کار کادر درماني و مختل کردن درمان سود ديگري ندارد."
وي با اشاره به ضرورت تدوين حقوق کادر درماني بيمارستان ها در کنار تدوين منشور حقوق بيمار، اضافه مي کند: هم چنان که از پرستاران مي خواهيم کرامت انساني بيمار را بدون توجه به سن، نژاد، جغرافيا و جنس بيمار در حد اعلا حفظ کنند، بايد به حقوق آنان هم توجه داشته باشيم.
وي مخاطب پرستار را گاهي يک جنين در رحم مادر يا يک بيمار عقب مانده ذهني يا يک سالمند و ... مي داند و مي گويد: متأسفانه در حال حاضر به دليل کمبود پرستار، همراه بيمار جزئي از کادر مراکز درماني شده است و با ورود به فضاهاي ممنوعه مشکلاتي ايجاد مي کند. در حالي که بايد براي همراه بيمار مرزي قائل شد و وظايف و حقوق پرستاران را تفکيک کرد.
شايد با توجه به همين مسائل است که عضو شوراي عالي نظام پرستاري با تاکيد بر تدوين منشور حقوق پرستاران مي گويد: اين منشور پس از تدوين بايد در تمامي بيمارستان ها در کنار منشور بيماران نصب شود تا همان گونه که پرستاران و کادر درماني موظف به اجراي منشور بيماران هستند، بيماران نيز حقوق پرستاران را رعايت کنند.
محبوبه نگهبان با اشاره به حادثه از دست دادن چشم پرستار ياسوجي در پي حمله همراه يکي از بيماران در سال گذشته مي گويد: اين حوادث در بيمارستان ها زياد اتفاق مي افتد اما متاسفانه ضرب و جرح پرستار فقط در صورت نقص عضو، پي گيري مي شود و معمولا خشونت هاي کلامي چون ناسزا، توهين و حتي سيلي زدن، ناديده گرفته مي شود.
عضو شوراي عالي نظام پرستاري مي گويد: روشن است به همان ميزان که پرستاران موظف به احترام به بيماران و ارايه بهترين مراقبت ها هستند، مردم نيز بايد به پرستاران احترام بگذارند و از برخورد هاي کلامي و فيزيکي با آنان خودداري کنند.
وي با بيان اين که پرستار در قبال بيمار و همراه او پاسخگوست، اضافه مي کند: هميشه حق با همراه بيمار نيست و شواهد حکايت از آن دارد اگر چه در بسياري مواقع، پرستار وظايف خود را به درستي انجام داده اما آگاهي نداشتن عمومي از سطح وظايف پرستاران و روند درماني، موجب شده است همراه بيماران، اجازه هر گونه توهيني به اين قشر زحمت کش را به خود بدهند.
وي کمبود پرسنل و تجهيزات را از جمله عوامل ايجاد مشکلات مي داند و مي گويد: در بسياري مواقع، با آن که پرستاران کمبود نيرو و خرابي دستگاه ها را به طور کتبي به مسئولان بيمارستان اطلاع مي دهند اما به محض بروز مشکل براي بيمار، پرستار محکوم مي شود در حالي که مسئولان موظف به ايجاد محيط امن براي بيمار و پرستار هستند.
اين در حالي است که "کلثوم- ر "، مدير پرستاري بيمارستان "..." معتقد است پرستاران جوان توانايي برقراري ارتباط موثر و آموزش به بيماران را ندارند به خصوص براي پرستاري در شيفت هاي سخت شبانه آماده نيستند.
فاصله تا استانداردها
"شمس الدين شمس"، عضو شوراي عالي نظام پرستاري، در ارتباط با شاخص پرستار به ازاي هر تخت بيمارستاني در کشور به مهر مي گويد: اين شاخص بين 0.5 تا 0.8 متغير است اما در کشورهاي ديگر حداقل نيروي انساني پرستاري 1.8 به ازاي هر تخت بيمارستاني است. مقايسه بالاترين ميزان استاندارد نيروي پرستار به تخت در ايران با حداقل اين شاخص در دنيا نشان گر فاصله زياد ما با استانداردهاي جهاني است.
وي بر اين باور است ادامه اين روند، افت کيفيت خدمات پرستاري و در نهايت نارضايتي مردم را به عنوان گيرندگان خدمات درماني به دنبال دارد.
"محمد شريفي مقدم"، دبيرکل خانه پرستار، نيز معتقد است کمبود پرستار و فاصله بين حقوق پرستاران و پزشکان باعث شده است 50 درصد مراقبت هاي اوليه در بخش هاي بيمارستاني توسط همراهان بيمار انجام شود.
وي مي گويد: اگر چه پرستاران بسيار خوبي در کشور داريم و اين پرستاران در آمريکا، اروپا و حوزه خليج فارس به عنوان بهترين شناخته شده اند اما متاسفانه وضعيت پرستاري در ايران خوب نيست.
کمبود پرستار باقي است
در اين بين استخدام 23 هزار پرستار براي اجراي قانون ارتقاي نظام بهره وري و کاهش ساعات کار پرستاران صورت گرفت ولي کمبود نيرو در اين زمينه هم چنان به قوت خود باقي ماند. کما اين که دکتر "مرضيه وحيد دستجردي" چندي پيش گفت: تعداد جمعيت و ميزان زياد مراجعه بيماران به مراکز درماني موجب شده است همه تخت هاي بيمارستاني در امر خدمت رساني درماني به هموطنان اشغال باشد، ضمن اين که طي ساليان گذشته بخش هاي زياد توسعه اي به اين مراکز اضافه شده است و بايد نيروي لازم تأمين شود.
وي افزود: مراکز درماني جديد التأسيس هم، در اين سال ها داشته ايم بدون اين که نيروي انساني هم پاي آن رشد کرده باشد.
وي با اعلام اين که حجم کار پرسنل درماني چند برابر شده است و اين امر بر کيفيت کار آنان اثر منفي مي گذارد، اظهار داشت: اگر نسبت تعداد پرستار به بيمار در بخش هاي ويژه و معمولي سنجيده شود ميزان کمبود نيرو مشخص مي شود.
وي افزود: تاکنون هيچ پست مصوبي براي کادر اورژانس هاي بيمارستاني نداشته ايم و سازمان مديريت سابق در اين زمينه کوتاهي کرده است.
وي با اعلام اين که همواره کادر اورژانس ها از بخش هاي ديگر بيمارستان تأمين شده است، گفت: تخت هاي اورژانس، اتاق عمل و زايمان که بايد پست مصوب، رديف و پرسنل مستقل داشته باشند هيچ گاه در محاسبات سازمان مديريت سابق حساب نشده اند. ضمن اين که محدوديت استخدام پرسنل در پايتخت و جمعيت تهران و حواشي آن نيز به مشکلات اضافه شده است و استفاده از کارکنان ساير بخش هاي بيمارستان در اورژانس ها براي رفع کمبودها، تبعات ديگري را به بيمارستان ها تحميل مي کند و بايد دراين زمينه چاره اي انديشيده شود.
در حالي که اغلب مردم و کارشناسان معتقدند بيماران به خصوص در بيمارستان هاي دولتي حداقل مراقبت ها را دريافت نمي کنند و حتي از مرگ هاي پنهان ناشي از کمبود پرستار و بي دقتي و نبود تخصص همراهان بيمار مي گويند مسئولان کمبود نيرو را بهانه مي کنند و توپ را به ميدان مسئولان بالاتر مي اندازند ولي در اين توپ بازي هنوز اين بيماران هستند که جان شان در خطر است و همراهان بيماري که سردرگم و مضطرب براي هر شب "پرستاري" بي مزد و مواجب، بايد هزاران تومان نيز به بيمارستان ها بابت هزينه "هتلينگ"! بپردازند.
چکيده گزارش
"حضور همراه بيمار" و انجام مراقبت هاي اوليه در بخش هاي بيمارستاني توسط همراهان، به يک رفتار و فرهنگ غيرمرسوم تبديل شده است. موضوعي که به گفته رئيس کل نظام پرستاري تنها مختص به ايران است و خواسته يا ناخواسته در بسياري از امور پرستاري دخالت مي کنند که اين کار تبعات زيادي به دنبال دارد.در حالي که اغلب مردم و کارشناسان معتقدند بيماران به خصوص در بيمارستان هاي دولتي حداقل مراقبت ها را دريافت نمي کنند و حتي از مرگ هاي پنهان ناشي از کمبود پرستار و بي دقتي و نبود تخصص همراهان بيمار مي گويند مسئولان کمبود نيرو را بهانه مي کنند و توپ را به ميدان مسئولان بالاتر مي اندازند ولي در اين توپ بازي هنوز اين بيماران هستند که جان شان در خطر است و همراهان بيماري که سردرگم و مضطرب براي هر شب "پرستاري" بي مزد و مواجب، بايد هزاران تومان نيز به بيمارستان ها بابت هزينه "هتلينگ"! بپردازند. | 
«همراه بيمار»؛ هم پرستار،هم بدهکار
